http://informacjelokalne.pl/images/banners/skwp_baner.jpg

A jak to było 50 lat temu?

Wyróżniony A jak to było 50 lat temu?

Kolejne spotkanie z cyklu Gnieźnieńskie Konwersatoria Historyczne poświęcone zostało tym razem przypomnieniu państwowych i kościelnych obchodów milenijnych sprzed pięćdziesięciu lat. Wtedy obchody początku państwa polskiego i tysięczna rocznica Chrztu Polski odbywały się osobno. Coraz bardziej zapominana historia dotyczy jednak tych pierwszych, których przebieg w dzisiejszych czasach nie jest już zbyt często przypominany.


Tym razem zajęcia poprowadziło kilku specjalistów, którzy opowiadali o Gnieźnie i jego historii związanej z obchodami Chrztu Polski. Słuchaczom, którzy odwiedzili w piątkowe popołudnie Instytut Kultury Europejskiej zaproponowano tym razem dwa wykłady. Pierwszy nawiązał do państwowych obchodów tysiąclecia państwa polskiego w Gnieźnie, a drugi przybliżył obchody kościelne „Milenium Chrztu Polski w Gnieźnie”.

Zdecydowanie ciekawszy był ten pierwszy, który dziś nie jest zbyt często już eksponowany. Jak wyglądały obchody państwowe 1000-lecie początków państwa polskiego i kiedy rozpoczęto przygotowania do nich? Co niektórych współcześnie może to już dziwić, ale podjęte zostały one 23 października 1957 roku przez Miejskiej Radę Narodową w Gnieźnie. - Wtedy podjęto taką uchwałę odwołując się do woli społeczeństwa gnieźnieńskiego. Stwierdzono, że: „jedynym i wyłącznym miastem upoważnionym do tej ważnej i podniosłej uroczystości milenium państwa polskiego jest miasto Gniezno. Na tej podstawie mamy prawo domagać się od władz centralnych upoważnienia nas do organizowania tej uroczystości”. Postulowano, żeby te uroczystości odbyły się w Gnieźnie i nigdzie indziej – przypomina Marek Szczepaniak, kierownik Archiwum Państwowego w Gnieźnie.

- Ponadto zamierzano wystąpić z trzema wnioskami. Pierwszy, to był wniosek o budowę muzeum archeologicznego, którego wtedy jeszcze nie mieliśmy. Po drugie zamierzano odbudować pomnik Bolesława Chrobrego, ale to była taka pierwsza inicjatywa, a później pojawił się dopiero pomysł pomnika Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Trzeci postulat to było zwrócenie się do władz centralnych o zaakceptowanie planu rozbudowy i aktywizacji miasta Gniezna – mówi M. Szczepaniak.

W ramach tego trzeciego postulatu zaczęto już od 1960 roku realizować inwestycje, które pozytywnie wpisują się w rozwój historycznej stolicy Polski. - Te czyny społeczne rzeczywiście podjęto w bardzo szerokim zakresie: urządzono place zabaw dla dzieci przy ul. Mieszka I oraz ul. Roosevelta, plac sportowy przy ul. Konikowo, zorganizowano piaskownicę przy ul. Walki Młodych i ul. Konikowo, dokonano wykopy pod wodociąg przy ul. Poznańskiej, oczyszczono i pogłębiono rowy przy ul. Ciasnej i ul. Wodnej, urządzono Park Piastowski – wymienia kierownik Archiwum Państwowego, który podkreślił, że lista tych czynów jest bardzo długa i bardzo imponująca. - W roku 1962 roku zapadła decyzja o rozpoczęciu budowy Szkoły Podstawowej nr 9, która na coraz szybciej rozwijającym się os. Tysiąclecia była coraz bardziej potrzebna. W kolejnym roku oddano amfiteatr na 1500 miejsc przy jeziorze Jelonek – dodaje.

Po przejęciu kompetencji komitetu organizacyjnego ze szczebla miejskiego w 1964 roku przez władze wojewódzkie dotychczasowe działania społeczne zastępowane były stopniowo w przygotowania obchodów, które coraz częściej miały znamiona ideologicznych akcji zaprogramowanych na walkę z kościołem. - W tym czasie daje się zauważyć pewna zmiana w podejściu, bo o ile przygotowania czynione przez Miejską Radę Narodową były przygotowaniami głównie o charakterze gospodarczym, miały podnieść poziom stopy życiowej mieszkańców i estetyczna poprawę wizerunku miasta, to w momencie przejęcia tych przygotowań przez komitet wojewódzki coraz większego znaczenia zaczęły przybierać problemy ideologiczne – uważa M. Szczepaniak.

W tym czasie zaczyna się także decydować data zbliżających się obchodów. - Dopiero w styczniu 1966 roku Prymas Wyszyński podjął decyzję, że główne uroczystości w Gnieźnie odbędą się w dniu prawdopodobnego chrztu Mieszka I, czyli 16 kwietnia – przytacza istotne fakty sprzed ponad pięćdziesięciu lat. - Zaraz po tej decyzji Prymasa, komitet wojewódzki opracował scenariusz obchodów państwowych. Początkowo planowano je przeprowadzić w lutym i w lipcu. Zdecydowano się wówczas ogłosić termin głównego dnia tych państwowych obchodów  także na 16 kwietnia – precyzuje.

Wtedy stało się wiadome, że obchody milenijne staną się jednak konkurencyjne względem siebie i to w dosłownym tego słowa znaczeniu. Obchody państwowe odbyły się ostatecznie w dniach 9-16 kwietnia 1966 roku. - 9 kwietnia przypadała Wielka Sobota i wówczas uraczono mieszkańców Gniezna seansami filmowymi emitowanymi w Kinie Polonia i Kinie Lech oraz seansami plenerowymi. W Kinie Polonia miano wyświetlić przedpremierowy pokaz filmu „Faraon”, a w Kinie Lech zaproponowano amerykańskie produkcje, co też było na ten czas ewenementem. W plenerze natomiast pokazywano filmy: „Krzyżacy” oraz „Ostatni Etap” - mówi Grażyna Tyrchan z gnieźnieńskiego oddziału Archiwum Państwowego.

- W tych dniach przebywał także na terenie miasta cyrk „Gryf”. Podczas świąt wielkanocnych na trasie przejazdu Obrazu Jasnogórskiego proponowano także spotkania z kombatantami i oficerami Ludowego Wojska Polskiego. Poza tym po południu odbywały się występy zespołów artystycznych estrady poznańskiej w garbarni, teatrze i widowiskowej hali sportowej. Władze zadbały o to, żeby te wszystkie imprezy stały na wysokim poziomie, bo zatrudniono rzeczywiście artystów profesjonalnych – relacjonuje punkt po punkcie tamte wydarzenia G. Tyrchan. - W Poniedziałek Wielkanocny imprezy zaczęły się już od godz. 10.00 i w ramach tej części programu odbył się m. in. trójmecz zespołów jazzowych z Gniezna, Poznania i Kalisza. Potem odbyły się dwie imprezy sportowe: mecz żużlowy, w którym brał udział Start Gniezno i Unia Leszno oraz mecz piłki nożnej pomiędzy Stella Gnieznem a Lechem Poznań. Miało miejsce także wydarzenie, które zapamiętały szczególnie kobiety, bowiem w sali teatru odbyła się rewia mody, a reżyserem tej imprezy był pan Jerzy Hoffmann – dodaje.

Po świętach zaproponowano młodzieży m.in. wielki koncert muzyki big-beatowej, podczas którego wystąpiły trzy zespoły z Poznania: Pechowcy, Szafiry, Radary i gnieźnieńska kapela Słowianie. - I tutaj taka ciekawostka, że w tamtych Szafirach występowała wówczas Anna Maria Szmeterling, znana później jako Anna Jantar. 13 kwietnia harcerstwo organizowało imprezy dla dzieci, a także miał odbyć się koncert zespołu Czerwone Gitary, ale jest to informacja niepotwierdzona, bo zespół ten wtedy nie był jeszcze aż tak znany – kontynuuje G. Tyrchan.

14 kwietnia, kiedy miała miejsce kulminacja obchodów kościelnych odbywały się w terenie uroczyste sesje Gromadzkich Rad Narodowych. - Przedstawiano podczas nich referaty mówiące o historii naszego państwa, o jego osiągnięciach. Przygotowano meldunki o wykonanych i nadal realizowanych czynach społecznych oraz wybrano uczestników sztafety motocyklowej, która miała 16 kwietnia przekazać komendantowi wojewódzkiemu przed rozpoczęciem wiecu meldunek o wykonanych czynach – relacjonuje dalej prelegentka. Zadbano także o to, aby zarówno młodzież, jak również dorośli nie uczestniczyli w uroczystościach kościelnych. - Odbywały się w tym dniu również przedstawienia dla młodzieży w naszym teatrze gnieźnieńskim, a rodzice zostali wezwani na wywiadówki. Poza tym zorganizowano kiermasz artykułów przemysłowych i książek. W godzinach popołudniowych miały odbyć się dwa seanse koncertu zespołu Evergreen Sextet, które zaplanowano o godz. 16.00 i 19.00 – tłumaczy G. Tyrchan.

W ostatnim dniu obchodów państwowych, które zbiegały się z uroczystościami kościelnymi odbywały się na ówczesnym Placu Bohaterów Stalingradu, a obecnym Rynku odbył się w ciągu dnia więc z udziałem Marszałka Polski, Mariana Spychalskiego. Wieczorem natomiast odbyła się uroczysta parada wojskowa. - Całe miasto objęte zostało nagłośnieniem i w godz. 8.00 – 15.00 „katowano” mieszkańców dobiegającą z tych głośników propagandą – przypomina skrupulatnie Grażyna Tyrchan, wymieniając repertuar serwowanego programu fonicznego. - Była to muzyka ludowa i pieśni rewolucyjne. Informowano o programie obchodów i historii państwowości, historii Gniezna, osiągnięciach zakładów pracy i przodownikach pracy. Mówiono o wyzwoleniu miasta przez armię czerwoną oraz o czynach społecznych i osiągnięciach w rolnictwie. Na koniec apelowano także o serdeczne powitanie władz państwowych i partyjnych oraz przekazywano pozdrowienia od mieszkańców Gniezna dla mieszkańców innych miast w Polsce – zauważa.

- O godzinie 17.00 jest kulminacja, czyli rozpoczyna się więc. Jest trzyminutowy przelot samolotów nad Rynkiem. Ciekawostką jest to, że pilotem sterującym jeden z tych samolotów był późniejszy szef UOP, Gromosław Czempiński. Po tym przelocie samolotów zagrano hymn państwowy, oddano dwanaście salw armatnich, wypuszczono balony z flagami. W momencie, kiedy Marszałek Spychalski zajmował miejsce na trybunie, wyznaczeni klakierzy mieli za zadanie wznoszenie okrzyków, które potem powtarzał tłum – podkreśla referująca tę część prelekcji pracowniczka Archiwum Państwowego.

Po zakończeniu przemówienia Marszałka Polski odczytany został meldunek „O czynie tysiąclecia”, który przekazany został komendantowi wojewódzkiego zlotu sztafetowego oraz odczytano akt fundacyjny pomnika Mieszka i Bolesława Chrobrego. - Delegacje, ubrane w stroje historyczne składały także urny z ziemią z pół bitewnych, która to ziemia miała zostać wbudowana w cokół budowanego pomnika. Na zakończenie odśpiewano Międzynarodówkę i wypuszczono 1500 sztuk gołębi – podsumowuje G. Tyrchan. Druga trybuna została ustawiona na ul. Chrobrego przy budynku banku PKO. - Ta trybuna służyła odbiorowi defilady wojskowej, na której prezentowane były różne rodzaje broni i cały czas komentarz spikera informował o tym, co dzieje się na ulicy. W defiladzie oprócz wojska uczestniczyła orkiestra, fanfarzyści i szerokie tłumy mieszkańców Gniezna – dodaje na koniec.

W drugiej części spotkania pokazano także fragmenty filmu w reżyserii Wojciecha Filipczaka, który pokazuje archiwalne nagrania i dzisiejsze wspomnienia obrazujące obchody kościelne jubileuszu milenijnego sprzed pięćdziesięciu lat. Film ten można obejrzeć w całości wybierając się na wystawę pt. „Gniezno 1966. Millenium Chrztu Polski a 1000-lecie Państwa Polskiego”, która będzie czynna do końca 2016 roku w Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej przy ul. Kolegiaty.

 

 

Ostatnio zmienianysobota, 16 kwiecień 2016 12:07

Skomentuj

Upewnij się, że pola oznaczone wymagane gwiazdką (*) zostały wypełnione. Kod HTML nie jest dozwolony.